---
title: "Rastgelelik Miti: Her Tesadüf Bir Kod Değildir"
description: "İstanbul'un karmaşası bazen büyük bir bilinmezliğin, devasa bir olasılık girdabının merkezine düşmüş gibi hissettiriyor. Sabahın erken saatlerinde vapurun…"
date: 2026-11-18T05:45:56Z
updated: 2026-11-18T05:45:56Z
author: "Mehmet Güneş"
site: "Bu Haftanın Pusulası"
language: "tr"
tags: ["rastgelelik", "analitik", "kent-yaşamı", "olasılık"]
url: "https://gunluk-olaylar99.nasilalinir.com/rastgelelik-miti-her-tesaduf-bir-kod-degildir"
---

# Rastgelelik Miti: Her Tesadüf Bir Kod Değildir

İstanbul'un karmaşası bazen büyük bir bilinmezliğin, devasa bir olasılık girdabının merkezine düşmüş gibi hissettiriyor. Sabahın erken saatlerinde vapurun uğultusu, şehrin her köşesinden yükselen o birbirine karışık sesler; bunlar bazen bize her şeyin bir plan dahilinde ilerlediği yanılsamasını yaşatıyor. Bir muhabirin gözünden bakıldığında, bu büyük şehir bir makine, dişlileri kusursuzca dönen bir sistem gibi görünür. Her olayın, bir öncekinin zorunlu sonucu olduğu düşünülür.

Ancak ben, uzun yıllar basının nabzını tutarken, bu deterministik anlatının ne kadar da zorlama olduğunu fark ettim. Her kesişme noktasında, her beklenmedik gelişmede bir anlam kodu aranır. Sanki yaşamın sayfaları, gözle görülür bir yazgı kaydını tutuyor gibidir. Bu kaydı çözme çabası, bazen olayın kendisinin değil, bizim ona yüklediğimiz anlamın bir ürünüdür.

## Kesinlik İllüzyonu

Gazetecilik, temelde kesinlik arayışıdır. Bir iddiayı doğrularken, bir olayın nedenini ortaya koymaya çalışırken, bilinçaltımız her olayın bir öncesi, bir sebebi olmak zorundadır. Bu, olayları kronolojik bir zincirleme reaksiyon gibi görme eğilimidir. Eğer X olduysa, bu Y yüzünden olmuştur. Bu cümle, kulağa analitik bir netlik verse de, çoğu zaman en büyük varsayımımızı içerir: Her şeyin ardında mantıksal bir kusursuzluk vardır.

Peki ya kusursuz olmayan anlar?

Birkaç yıl önce, şehrin bir semtindeki küçük bir ekonomik sarsıntının, tüm mahallelinin günlük yaşam ritmini nasıl alt üst ettiğini gözlemlemiştim. Herkes, bu sarsıntının merkezi bir kararın, bütünlüklü bir planın sonucuydu diye ısrar ediyordu. Oysa sahaya girdiğimde karşılaştığım tablo, merkezi bir komutanın emriyle hareket eden bir ordudan çok, bireysel kararların, mikro düzeydeki küçük sürtüşmelerin ve basitçe *yanlış zamanlamaların* oluşturduğu bir mozaikti. Herkes büyük resmi görmek isterken, gerçeklik, küçük parçaların birbirinden habersiz çarpışmasından ibaretti.

## Tesadüfün Değeri

Rastgelelik, siyah beyaz bir ikilik değildir; o, gri tonların en yoğun yaşandığı alandır. Eğer her şeyin bir nedeni varsa, o nedenin kaynağını bulduğumuzda, o olayın üzerindeki yükümlülüğü de üstlenmiş oluruz. Oysa bazen mesele, yükümlülük almadan, sadece varlığını kabul etmektir.

Bir karar verme sürecinde ya da bir metin oluşturma anında, mükemmeliyetçiliğin bizi en büyük düşmanımız haline geldiğini görüyorum. Her kelimenin, her eylemin bir amacı olmalı baskısı altında eziliyoruz. Oysa bazen en güçlü anlatılar, en çok direnç gösterdiğimiz, en az kontrol edebildiğimiz o anlık kaymalarla ortaya çıkar.

Bu yüzden, bu yazıyı kaleme alırken bile bilinçli olarak bir direnç gösterdim. Bu düzensizliği, bu "buluşma noktasını," bir tahmine oturtmak yerine, yalnızca onun varlığını kaydetmeye karar verdim. Çünkü İstanbul gibi bir şehir, sadece mükemmeliyetle değil; aynı zamanda kaotik, beklenmedik ve tamamen *rastlantısal* kesişimlerle de tanımlanır. Ve bu kesişimler, anlatımızın en sağlam temelini oluşturur.
